Şaşılık Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri 

Bir göz düz bakarken diğerinin içe, dışa, yukarı veya aşağı kayması, tıbbi adıyla şaşılık olarak tanımlanır. Bu durum yalnızca görüntüyle ilgili bir mesele değildir; zamanla derinlik algısını ve iki gözle görmeyi de etkiler.

Bu yazıda şaşılığın nedenleri, türleri ve tedavi yöntemleri; hangi durumlarda doktora başvurulması gerektiği ile birlikte ele alınmaktadır.

Şaşılık Neden Olur?

Şaşılık, gözlerin paralel hareket etmesini sağlayan kaslar ile bu kasları kontrol eden sinir sistemi arasındaki uyumun bozulmasıyla ortaya çıkar. Genetik yatkınlık, kırma kusurları, kas veya sinir kaynaklı problemler ve bazı sistemik hastalıklar bu uyumu bozabilir.

Şaşılığın tek bir nedeni yoktur. Bu nedenle şaşılık şikâyeti olan her hastada altta yatan sebep, ayrıntılı bir göz muayenesiyle ayrı ayrı değerlendirilir.

Şaşılığın Nedenleri Nelerdir?

Şaşılık nedenleri genel olarak doğuştan gelen ve sonradan ortaya çıkan olmak üzere iki grupta incelenir.

Doğuştan (konjenital) nedenler:

• Genetik yatkınlık: Ailesinde şaşılık öyküsü bulunan çocuklarda görülme olasılığı daha yüksektir.
• Doğuştan kırma kusurları: Özellikle yüksek hipermetropi, gözlerin yakına odaklanırken içe kaymasına yol açabilir.
• Doğuştan katarakt veya glokom: Görme yollarını engelleyen bu tablolar, göz tembelliğiyle birlikte şaşılığa da zemin hazırlayabilir.

Sonradan gelişen (edinilmiş) nedenler:

• Kas veya sinir felçleri: Göz kaslarını kontrol eden sinirlerin hasar görmesi, ani göz kaymasına neden olabilir.
• Sistemik hastalıklar: Diyabet ve tiroid hastalıkları (Graves hastalığı), yetişkinlikte sonradan ortaya çıkan şaşılığın bilinen tetikleyicileri arasındadır.
• Travmalar: Baş veya göz çevresine alınan darbeler, göz kaslarının işlevini bozabilir.

Kas ve sinir kaynaklı nedenlerin işleyişi, ekran kullanımının etkisi ve çevresel faktörler hakkında ayrıntılı bilgiye göz kayması neden olur yazısından ulaşılabilir. Nedenler arasında sık görülen miyopi, hipermetropi ve astigmatizma gibi kırma kusurlarının belirtileri ise göz bozukluğu belirtileri başlıklı yazıda ayrıca ele alınmıştır.

Bebeklerde Şaşılık ile Yalancı Şaşılık Karıştırılabilir mi?

Yenidoğan bebeklerde gözlerin ilk aylarda ara sıra kayması, göz kaslarının henüz tam gelişmemiş olmasından kaynaklanabilir ve genellikle 4-6. aydan itibaren kendiliğinden düzelir. Bu durum gerçek şaşılıktan farklıdır.

Bunun yanında "yalancı şaşılık" (pseudostrabismus) adı verilen ayrı bir durum daha vardır. Bu durumda gözler aslında paraleldir; burun kökünün geniş yapısı veya göz kapağı şekli, gözlerden birinin kaymış gibi görünmesine yol açar.

Bu iki tablonun kesin ayrımı ancak göz muayenesiyle yapılabilir. Ebeveynlerin evde yapabileceği güvenilir bir test yoktur; bebeğin gözünde kayma şüphesi 6. aydan sonra da devam ediyorsa veya kayma her zaman aynı yöndeyse, bir göz doktoruna başvurulması önerilir. 

Şaşılık Türleri Nelerdir?

Şaşılık, kayma yönüne ve ortaya çıkış şekline göre sınıflandırılır.

Ortaya çıkış şekline göre ise şaşılık sürekli veya aralıklı olabilir. Aralıklı şaşılıkta kayma yalnızca yorgunluk, hastalık veya uzun süreli yakın odaklanma gibi durumlarda belirginleşir; sürekli şaşılıkta ise kayma her zaman görülür.

Şaşılık Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Şaşılık tedavisinde amaç gözleri yeniden paralel hale getirmek ve mümkünse iki gözle görmeyi (binoküler görme) korumaktır. Tedavi yöntemi; şaşılığın nedenine, türüne ve hastanın yaşına göre belirlenir.

Gözlük kullanımı: Kırma kusuruna bağlı şaşılıklarda ilk basamaktır. Doğru numaralı gözlük, bazı şaşılık tiplerinde kaymayı belirgin ölçüde azaltabilir.

Kapama (patching) tedavisi: Şaşılığa göz tembelliği eşlik ediyorsa, sağlam göz belirli saatlerde kapatılarak zayıf gözün çalışması teşvik edilir.

Ortoptik egzersizler: Kayma açısı küçük olan ve konverjans yetmezliğine bağlı gelişen bazı şaşılık tiplerinde göz kaslarını güçlendirmeye yönelik uygulanır.

Prizmatik gözlükler: Çift görmeyi azaltmak veya gözler arasındaki dengeyi desteklemek amacıyla bazı hastalarda tercih edilir.

Cerrahi müdahale: Diğer yöntemlerle yeterli düzelme sağlanamadığında göz kaslarına yönelik ameliyatla gözler yeniden hizalanır.

Çocuklarda ve Yetişkinlerde Tedavi Kararı Nasıl Farklılaşır?

Çocukluk çağında tespit edilen şaşılıklarda öncelik, göz tembelliği gelişmesinin önüne geçmektir; bu nedenle gözlük ve kapama tedavisi genellikle ilk tercih edilir. Görme gelişimi belirli bir yaşa kadar sürdüğünden, çocuklarda erken müdahale tedavi başarısını doğrudan etkiler.

Yetişkinlerde sonradan ortaya çıkan şaşılıkta ise önce altta yatan nedenin araştırılması gerekir. Ani gelişen bir kaymanın nörolojik veya sistemik bir hastalıktan kaynaklanıp kaynaklanmadığı değerlendirilmeden tedaviye başlanmaz.

Göz Egzersizleri Şaşılığı Tedavi Eder mi?

Göz egzersizleri her şaşılık türünde etkili değildir. Bu yöntem genellikle yalnızca konverjans yetmezliğine bağlı, gözlerin yakına bakarken yeterince içe dönememesinden kaynaklanan hafif kaymalarda fayda sağlar.

Kas felci, sinir hasarı veya belirgin açılı sürekli kaymalarda egzersizle kalıcı bir düzelme beklenmez. Bu tabloda egzersize güvenerek tedaviyi geciktirmek, göz tembelliği riskini artırabilir.

Hangi tedavi yaklaşımının uygun olduğu, ancak göz doktoru tarafından yapılan kayma açısı ölçümü ve muayene sonrasında belirlenebilir.

Şaşılık Belirtisi Görülünce Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Şaşılık kendiliğinden geçen bir durum değildir; bu nedenle aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir göz doktoruna başvurulması önerilir:

• Bebekte 6. aydan sonra da devam eden göz kayması
• Kaymanın her zaman aynı yönde ve aynı gözde olması
• Yetişkinlikte daha önce olmayan bir kaymanın aniden ortaya çıkması
• Kaymaya çift görme, baş ağrısı veya baş pozisyonunda değişiklik eşlik etmesi

Kaymayı gözlemlerken göz kapağının istemsiz seğirmesiyle karıştırmamak önemlidir; bu ikisi farklı mekanizmalardan kaynaklanır ve göz seğirmesinin nedenleri ayrı bir başlık altında ele alınmıştır.

Özellikle yetişkinlerde yeni başlayan ani kaymalar, bazı durumlarda diyabet veya tiroid hastalığı gibi sistemik bir rahatsızlığın ilk işareti olabilir. Şikâyetlerin nedeni yalnızca dışarıdan gözlemle belirlenemez; kişisel değerlendirme için muayene randevusu oluşturulabilir.

Şaşılığın türüne bakılmaksızın, tedaviye erken başlanması hem görme kalitesi hem de gözlerin uzun vadeli uyumu açısından önemlidir. Tedavi seçenekleri ve göz tembelliği ile şaşılık tedavisi hakkında ayrıntılı bilgiye kliniğimizin ilgili sayfasından ulaşılabilir.